Data speelt geen golf: Niklas Bergdahl over waarom Trackman begon met het meten van het lichaam

Terug met een extra club in de tas

Niklas en ik hebben acht jaar samengewerkt bij Trackman. Toen vertrok hij, en drie jaar later stond hij er weer. Het verhaal begint, zegt hij, op een golfbaan in Zweden.

"Mijn vader is PGA Master Professional. Ik ben opgegroeid op een golfbaan, golf was mijn hele leven. In de coronatijd, toen je noodgedwongen meer thuis zat, begon ik me af te vragen of golf werkelijk alles was wat ik wilde. Was er niet nog iets anders dat ik wilde ontdekken?"

Hij verliet Trackman voor een ander sporttechnologiebedrijf, gericht op AI-camera's voor meerdere sporten. "Ontzettend leuk. Maar ik merkte al snel dat golf mijn echte passie is. En Trackman is een fantastisch bedrijf, niet alleen door de groei, maar vooral door de manier waarop het zich verbreedt naar meer onderdelen van de golfsport, in plaats van zich alleen op de top van de sport te richten." Drie jaar na zijn vertrek keerde hij terug.

Dat je niet terug zou moeten gaan naar een oude werkgever, gelooft hij niet. "Ik maak geen plannen voor de lange termijn. Ik ben nieuwsgierig en wil dingen ontdekken. Alles wat ik in die drie jaar heb geleerd, neem ik mee. Daardoor kan ik nu dingen bij Trackman die ik niet had gekund als ik was gebleven." Voor zijn vertrek gaf hij leiding aan de klantenservice en was hij daarna productmanager. In de tussenliggende jaren werkte hij in contentmarketing. Die mix is precies wat Trackman University nu nodig heeft.

Waarom een sporttechnologiebedrijf in kennis investeert

Trackman University bestaat dankzij de oprichters, zegt Niklas. "Ze komen uit de wetenschap, en daar hoort kennis delen gewoon bij."

Het idee ontstond rond 2010 of 2011. "Fredrik, onze oprichter, reisde rond om presentaties te geven over de data. Dat was deels branding, maar het liet coaches ook zien wat de werkelijke kracht van die data was: wat club path en attack angle precies betekenen en hoe ze samenhangen met de balvlucht. Je zou het een investering in leadgeneratie kunnen noemen. Dat we het nog steeds doen, komt doordat je zoveel meer uit de hardware haalt als mensen snappen wat ze zien. Eigenlijk is het gewoon customer success."

Die taak is groter geworden. Vroeger had de coach een Trackman. Nu staat hij in commerciële indoor centers en op driving ranges, voor golfers die zelfstandig oefenen. "Veel meer spelers krijgen veel meer data te zien. Onze uitdaging is ervoor te zorgen dat we ze daar niet mee overspoelen."

Waar hij mee begint, is simpel. "Neem carry. Hoe ver vliegt de bal werkelijk? Dat is voor elke golfer relevant. De volgende stap is dat je niet meer alleen naar je beste slag kijkt, maar naar tien slagen en je gebruikelijke spreiding. Golf is geen schaken. Golf lijkt meer op schieten met hagel, in de hoop dat de bal ergens binnen die cirkel op de baan terechtkomt."

De kennis omhoog, de coach blijft

Ik vroeg of Trackman University niet het risico loopt de coach te vervangen die het juist wil helpen. Volgens Niklas is dat niet aan de orde.

"Dit gaat absoluut niet over het vervangen van de coach. Het gaat erom dat de golfkennis over de hele linie omhooggaat." Hij haalt een voorbeeld aan van de dag voor ons gesprek. "Ik speelde met een vriend die een push naar rechts of een flinke hook naar links slaat. Hij praatte over zijn swing op de ouderwetse manier, in to out en dat soort termen. Dus ik zei: hier is de club, deze kant beweegt hij op, en hier wijst het clubblad naartoe. Wijst het clubblad dezelfde kant op als de club beweegt, dan gaat de bal recht. Sluit je het clubblad, dan draait de bal naar links. En hij zei: dus ik moet mijn club path aanpassen. Precies."

"Heeft een speler die basis, dan kan de coach meteen beginnen over wat er in de setup of de swing moet veranderen om dat path te corrigeren, in plaats van dat het bij gevoel blijft. Een van de belangrijkste dingen die Trackman de golfwereld heeft gebracht, is een gemeenschappelijke taal voor balvlucht en club delivery. Je ziet het inmiddels zelfs op tv: ball speed, launch angle, curve. Daardoor hoeft een coach een les niet meer te beginnen met uitleggen wat een parameter is. Zo gaat de kennis van iedereen omhoog."

Dat betekent niet dat elke golfer met data moet beginnen. Twintig tot vijftig procent van de bezoekers van een indoor center heeft nog nooit een club in handen gehad, en Niklas is duidelijk over wat die mensen nodig hebben. "Data speelt geen golf. De golfer speelt golf. Data is er alleen om te bevestigen wat er gebeurt. In het begin dachten veel coaches en spelers dat het doel was om path en face op nul te krijgen. Dat is niet het doel. Daarboven zit een grote menselijke laag. Trackman hoort de laag daaronder te zijn, die bevestigt wat je voelt."

"Of een beginnende golfer überhaupt met data moet werken, weet ik niet eens. Zet de balvlucht aan, sla wat ballen op de range, speel een makkelijke par 3 baan. Het eerste wat zo iemand vraagt, is hoe lang de hole is, en dan kijkt hij vanzelf naar het carry-getal. De belangstelling voor data groeit vanzelf. Je moet iemand niet op dag één in het diepe gooien met alle geavanceerde cijfers."

Werkt Trackman aan een aparte modus voor beginners? "Zeker. Aan een persoonlijker traject, waarin we kunnen zeggen: hier sta je nu, dit is je uitgangspunt, dit is je vooruitgang en dit is de volgende stap. Oefenen moet leuk zijn, en je moet willen terugkomen. Is het te moeilijk, dan haak je af. Is het te makkelijk, ook. Die balans vinden voor elk type golfer, en dan op grote schaal, is ingewikkeld. Maar dat is wel waar we naartoe werken."

Waarom het lichaam, en waarom nu pas

Trackman draaide altijd om bal en club. Waarom dan nu het lichaam?

"Het is een logische stap. We begonnen met het meten van de bal, om te begrijpen waarom hij vliegt zoals hij vliegt. Dat wordt bepaald door wat de club doet bij impact, dus zijn we de club gaan meten. Daar hebben we jaren in gestoken: de juiste dingen meten, nauwkeurig en betrouwbaar, zodat mensen de cijfers vertrouwen. Maar coaches en spelers hebben altijd naar het lichaam gekeken, via video of op gevoel. Het lichaam was dus altijd al de volgende laag."

Wat het tegenhield, was de techniek. "Biomechanica en 3D waren voorbehouden aan systemen met markers. Je hangt van alles aan je lijf, doet een omslachtige kalibratie en krijgt grafieken en getallen die nauwelijks te ontcijferen zijn. Wat veranderde, is dat we dankzij AI optische tracking met camera's veel beter konden trainen en veel meer data konden verwerken. Dat heeft het in een stroomversnelling gebracht."

Trackman koos ervoor het zelf te bouwen in plaats van in te kopen. "We zijn benaderd door veel bedrijven, allemaal met prachtige ideeën over AI en body tracking. Maar wij vonden: als we het lichaam meten, doen we dat met eigen mensen en is de code van onszelf. We hebben zo'n vier jaar geleden een eigen team opgezet. Het bleek enorm lastig, zeker binnen de Trackman-filosofie: geen markers, niet hinderlijk, en tegelijk snel en nauwkeurig. Twee camera's neerzetten, kalibreren met de Trackman-unit, en je hebt nauwkeurige cijfers. Dat kostte tijd, en daarom waren andere partijen eerder met hun oplossing."

Daar verontschuldigt hij zich niet voor. "Wij doen alles zelf, van begin tot eind. Onderzoek, haalbaarheid, product, code, support. Wat we op de markt brengen, daar moeten we trots op zijn en het moet te vertrouwen zijn. Zijn er problemen, dan lossen we die zelf op. We zijn niet afhankelijk van een partij met andere belangen. Dat is ook waarom Trackman duurder is dan de meeste alternatieven. En het is waarom we altijd meer data willen, maar nooit meer data dan waar je iets mee kunt."

Waarom één camera geen 3D is

De meeste golfers filmen hun swing al. Wat voegt 3D toe?

"Film jezelf down the line. Verschuif de camera tien centimeter, of zet hem iets hoger of lager, en de swing ziet er totaal anders uit. De stand van je schouders, je takeaway, of de club op de juiste swing direction zit: het verandert allemaal mee met de camerapositie. Video is een prima referentie, maar er zit geen diepte in en er komen geen meetwaarden uit. Je trekt er lijnen op, maar dat werkt alleen als de camera elke keer precies op dezelfde plek staat."

"Met 3D zet de Trackman-unit een gekalibreerd coördinatenstelsel op. Hij kent de doellijn, en die loopt vanaf de plek waar de bal echt ligt. De camera's en de radar delen dus hetzelfde nulpunt. Waar de camera's precies staan, of dat het een andere sessie is, maakt niet uit. Je lichaamsbeweging wordt altijd afgezet tegen dat nulpunt."

Op dat nulpunt komt Niklas steeds terug. "Andere 3D-systemen zijn gekalibreerd op een vaste ruimte, dus de bal moet op één plek liggen. Verplaats je hem, dan meldt het systeem dat je iets fout deed, terwijl je alleen de bal hebt verlegd. Bij Trackman verschuift het doel mee met de bal. Daar mag een speler kritisch op zijn, want dat maakt de data pas bruikbaar."

En dan de cijfers zelf. "Neem het punt midden tussen je schouders. Op video zeg je: hier bewoog je wat meer. Met 3D zeggen we: eerste swing vijf centimeter richting het doel, tweede swing drie. Nu weet je hoeveel en welke kant op. Daar kunnen coach en speler iets mee. Met een mening niet."

Over systemen met één camera is hij stellig. "Eén camera is geen 3D. Een camera meet omhoog en omlaag, links en rechts. Diepte ziet hij niet. Sommige systemen laten AI uit één camera 3D reconstrueren, en dat noem ik niet serieus. Wil je 3D, dan heb je twee hoeken nodig. We hadden het makkelijker kunnen laten lijken met één camera, maar we voelen ons verantwoordelijk voor de data die we afgeven."

Capaciteit, competentie en het einde van het swing model

Bal- en clubdata is natuurkunde: een botsing tussen een metalen voorwerp en een bal. Het lichaam is een ander verhaal.

"Jij en ik willen misschien allebei een attack angle van min vijf graden, en we komen daar mogelijk op volstrekt verschillende manieren. We zijn anders gebouwd. In de biomechanica spreken we van capaciteit: de lengte van je ledematen, je kracht, je bewegingsbereik. Een Ferrari en een Fiat. Daarna komt competentie: kun je, met die capaciteit, de beweging ook echt maken? Draait je rechterheup niet naar binnen, dan wordt het heel lastig je bekken te draaien. Dan ga je schuiven."

Hier is golfcoaching volgens hem blijven stilstaan. "Jarenlang keken we naar een standaard swing model, een tourspeler of een set lijnen, en probeerden we iedereen daarin te persen. Dat vind ik achterhaald. Er zijn een paar wetten en principes, en die vertaal je naar wat een speler wil en waartoe hij in staat is."

Het meten begint al voor de swing. "De bal ligt stil. Dat maakt golf zo moeilijk, maar het is ook een zegen. Omdat de camera's op de radar zijn gekalibreerd, meten we je setup: balpositie, stand, afstand tot de bal, of je romp en bekken open of gesloten staan. Voordat je de club beweegt, hebben we al cijfers over hoe je staat. En hoe je staat, bepaalt voor een groot deel wat er daarna in de swing gebeurt."

Toen hij de Zweedse nationale selectie coachte, gebeurde dat met alignment sticks in een kruis op de grond. "We waren er heel streng op dat spelers hun basis op orde hadden voordat ze gingen slaan. Zoveel spelers zeggen: het voelt vandaag raar. Dat komt doordat ze geen referentie hebben. Langzaam ga je steeds verder van de bal staan en op een gegeven moment werkt niets meer. Je setup kunnen resetten is ontzettend belangrijk. Nu krijg je die blauwdruk automatisch: hoe je staat, hoe je swingt en hoe je de club aflevert bij je beste slagen."

Klopt het dan om het als drie lagen te zien: bal, club, lichaam? "Ja, het zijn drie lagen. En in de lichaamslaag kunnen spelers echt beter worden door oorzaak en gevolg te onderzoeken. Wat gebeurt er als ik wat meer achter de bal ga staan? Als ik dichterbij sta? Kijk dan wat er verandert in hoe je de club aflevert. Dat deden we als kind ook: dingen uitproberen. Als volwassene slaan we dezelfde slag keer op keer en verwachten we een ander resultaat."

Een bal die naar rechts gaat

Ik gaf hem een concreet voorbeeld. Een speler pusht een bal naar rechts. De clubdata zegt dat het clubblad open was. Wat voegt het lichaam daaraan toe?

"Eerst: open ten opzichte van wat? Van het doel of van het club path? Dat bepaalt of de bal draait of meteen rechts start. Dan: is het clubblad open omdat je naar rechts swingt en het zo houdt, of omdat je het openzet om de bal niet naar links te laten gaan? Je moet eerst het patroon zien."

"Daarna kijk ik naar de opstelling. Waar wijzen de schouders, het bekken en de voeten naartoe? Sta je met je hele lichaam tien meter rechts van het doel opgesteld, dan was het eigenlijk een prima slag. Je mikte alleen verkeerd. En ik zeg niet dat alles op nul moet staan. Uit ons onderzoek blijkt al dat mensen elke gewenste slag kunnen slaan vanuit een open of gesloten opstelling. In onze data is er geen betrouwbaar verband tussen gesloten schouders en naar rechts swingen. Zo complex is het. Maar je hoort te weten hoe je staat, en wat er verandert als je dat aanpast."

Voor de balpositie geldt hetzelfde. "Het clubblad sluit door de impact heen, dus in theorie kun je het verder sluiten als de bal meer naar voren ligt. Maar sommige spelers houden het clubblad juist open bij een bal die voor ligt. Eén regel voor iedereen bestaat niet. Dus ik begin bij de basis: opstelling, balpositie, uitproberen. En dan de 3D-waarden: is het clubblad open omdat ik schuif in plaats van draai? Draai ik, dan sluit het clubblad misschien makkelijker. Schuif ik, dan houd ik het eerder open."

Hij is er eerlijk over dat het nog vroeg dag is. "De grip meten we niet, en ik denk dat de grip veel invloed heeft op hoe je het clubblad aflevert. En er zijn zoveel richtingen en mogelijkheden. Daarom is Trackman University er ook: niet alleen om les te geven, maar om het fundament te leggen. Bij Trackman verzamelen we miljoenen slagen met lichaams-, club- en baldata. Geen enkel onderzoek is daar ooit bij in de buurt gekomen. Maar die slagen worden geslagen door heel verschillende mensen, dus we moeten voorzichtig zijn met onze conclusies."

Screening, blessures en slagen die je lichaam aankan

Die voorzichtigheid zie je ook terug in wat Trackman een golfer wil gaan adviseren.

"We willen toe naar een screening. Thuis met de Trackman Golf app of in de bay: ga in een neutrale houding staan, neem je golfhouding aan, laat je spanwijdte zien en hoe ver je schouders draaien. Vertel ons over die knieblessure links. Test de heupmobiliteit. Verbind die punten en we kennen je beperkingen. Dan raadt het systeem, en ook de coach, je niets aan waartoe je fysiek niet in staat bent of waarmee je jezelf bezeert."

Dat hoort wat hem betreft bij de kern. "Het gaat niet alleen om de perfecte slag. Het gaat om een slag die je vol kunt houden, zodat je meer kunt golfen zonder blessures. We zien veel blessures, bij profs maar ook bij amateurs, door ellebogen, polsen en ruggen te overbelasten om in een bepaalde positie te komen. Dat is een heel belangrijke laag."

Hetzelfde geldt voor coaching door AI, waar Trackman zich niet toe laat opjagen. "Er zijn al systemen die zeggen: dit is een fout, jij hoort in deze categorie, dat is slecht. Kijk naar de beste vijftig spelers ter wereld. Je ziet heel verschillende swings. Alles wat wij met AI-coaching doen, moet onderbouwd zijn met onderzoek, want zodra een tip niet werkt, concludeer je dat het systeem niets voor jou is. Wij hoeven niet de eerste te zijn. We komen er wel, maar de totale ervaring weegt zwaarder."

Over de richting bestaat minder twijfel. "Onze ambitie als bedrijf is elke golfslag meten die wordt geslagen, op en naast de baan, en golfers wereldwijd verbinden in een digitaal ecosysteem. Dat zijn onze twee stippen op de horizon." Simulators, driving ranges en de tracking voor tv-uitzendingen van alle grote tours zijn er al. Prototypes voor automatische tracking op de golfbaan ook. "Dan is de cirkel rond. We zien je patronen op de baan, we vertellen je waar je in de oefensessie op moet letten, en dat neem je weer mee naar buiten."

In de simulator

Voor wie het wil proberen: het zit in Shot Analysis in Trackman Performance Studio. Kies je speler en club, en naast de tracer en het bovenaanzicht vind je twee nieuwe weergaven. "De 3D-weergave laat een eenvoudige figuur van je lichaam zien, met daarbij hoeveel je draait of omhoogkomt, plus je setup: balpositie, opstelling. Daarnaast is er een grafiek weergave, die het hele verhaal vertelt van hoe de lichaamsdelen bewegen en van onderaf snelheid opbouwen: bekken, romp, armen, club. De meeste golfers kunnen daar in het begin beter vanaf blijven. Het vraagt wat uitleg. Maar als je het eenmaal doorhebt, is het een heel doeltreffende manier om naar een swing te kijken."

Zijn advies voor het gebruik is hetzelfde als bij clubdata. "Begin met heel weinig informatie in beeld. Iedereen moet op datadieet. Kies één, twee, hooguit drie parameters. Haal je er meer bij, dan wordt het te veel om te verwerken. Dat geldt ook voor coaches. Bepaal wat je werkelijk wilt meten, in plaats van naar alles te kijken en te hopen dat er een patroon uitspringt."

Wat een center nodig heeft

De installatie is eenvoudiger dan de meeste eigenaren denken. "Je hebt twee externe camera's nodig. De 3D zit in hetzelfde softwarepakket als de virtuele banen, dus buiten de camera's zijn er geen extra kosten." Drie opties worden ondersteund: iPhones met de Trackman camera app, wat goed werkt maar in een vaste opstelling oververhit raakt, of een van twee USB-camera's: een duurder model van IDS en een betaalbaardere Trackman swing camera. "Daarna is het plug and play. Wat afstellen op je verlichting, en voor de rest zijn er support documenten"

Is het iets voor elk indoor center? "Of het voor elk center is, weet ik niet. Maar ik weet wel dat elke golfer en elke coach baat heeft bij 3D-data. Richt je je vooral op entertainment, dan kun je alsnog serieus oefenen aanbieden aan de klanten die dat willen. Voor het serieuzere center is het volgens mij onmisbaar. Het laat zien dat je serieus bent over trainen en over wat je je klanten biedt."

Relevant blijven

Dertig jaar geleden vertrouwde een coach vooral op zijn ogen. Doet het oog van de coach er over vijf jaar meer of minder toe?

"Coaches blijven heel belangrijk. Als mens willen we contact, een gesprek, iemand die reageert. Vergelijk het met een klantenservice: je praat altijd liever met een mens dan met een AI-assistent, omdat een mens de nuance aanvoelt. Dat contact is een groot deel van een goede ervaring. Maar de techniek gaat spelers en coaches sneller laten vinden waar ze aan moeten werken. De diagnose wordt beter, de oefenmiddelen leuker. Je hebt ze allebei nodig."

Trackman vervangt de coach dus niet, maar geeft hem een extra club in de tas? "Absoluut. Maar coaches moeten, net als in elk ander vak, zich afvragen: wat wordt er over vijf jaar van mij verwacht? Hoe ziet coaching er dan uit? In mijn eigen werk moet ik me afvragen hoe ik met AI efficiënter kan werken. Ben je bang om vervangen te worden, dan is dat juist het moment om je af te vragen wat je moet doen om relevant te blijven. Sommige oudere golfers willen nog steeds de coach van vroeger, en dat is prima. Alleen wordt die markt kleiner. Blijf de ontwikkelingen volgen."

Hij denkt even na en vat het samen in twee woorden. "Relevant blijven."